Hướng dẫn cúng giao thừa Bính Ngọ 2026 đúng phong tục truyền thống

1. Ý nghĩa của lễ cúng giao thừa trong văn hóa người Việt Nam 

Lễ cúng giao thừa được xem là phong tục truyền thống lâu đời. Và nghi lễ ý nghĩa nhất  trong dịp Tết của người Việt. Được diễn ra vào đêm giao thừa, thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.

Đây là cơ hội để người Việt bày tỏ lòng thành kính với ông bà, tổ tiên. Và cầu mong một năm mới an lành, vạn sự như ý.

2. Cúng giao thừa là gì?

Lễ cúng giao thừa có nguồn gốc từ các tín ngưỡng cổ xưa. Khi người Việt tin vào sự tồn tại của các vị thần linh, tổ tiên.

Theo quan niệm, năm cũ và năm mới là những giai đoạn có sự phân chia rõ ràng trong tâm linh.

Khi đồng hồ điểm vào giờ tốt, các gia đình tiến hành lễ cúng giao thừa (hay còn gọi là lễ Trừ tịch). Nhằm tiễn đưa vị Hành khiển năm cũ, và đón rước vị Hành khiển mới cai quản. 

Ngoài ra, việc cúng giao thừa mang đến gia đình ý nghĩa tiễn đưa những điều không may mắn của năm cũ. Và đón nhận may mắn, tốt đẹp của năm mới.

Lễ cúng giao thừa thường sẽ được tiến hành từ 11h đêm ngày 30 Tết đến trước 1h sáng mùng 1 Tết. Theo người Việt, nghi lễ giao thừa sẽ tiễn biệt những điều không may mắn của năm cũ. Và rước lộc lành, may mắn đến gia đình trong năm mới.

>> Xem thêm: 30+ mẫu vách ngăn bàn thờ hiện đại, tạo không gian thờ chuẩn phong thủy

3. Lễ cúng giao thừa thực hiện ở đâu và khi nào?

Theo quan niệm của người Việt, trên Thiên Đình có 12 vị Hành Khiển tương ứng với 12 con giáp trông coi việc hạ giới trong năm đó. Đến đêm giao thừa, vị Hành Khiển cũ sẽ về chầu trời và đưa công việc cho vị thần mới.

Nhằm bày tỏ lòng tôn kính vị thần cũ và mong phù hộ trong năm mới. Người Việt luôn làm một mâm cỗ cúng ngoài trời. Nhằm mong cầu cho vị thần đi ngang sẽ trông thấy tấm lòng thành kính của mình. 

Do đó, trong đêm giao thừa, các gia đình sẽ chuẩn bị hai mâm cúng. Một mâm cúng đặt ở bàn thờ gia tiên, và một mâm cúng giao thừa sẽ được đặt ở ngoài trời để dâng lên thần linh.

Thực hiện lễ cúng giao thừa vào thời khắc kết thúc năm cũ chuyển sang năm mới. Tức giờ Tý - từ 23 giờ ngày 29 tết đến 1 giờ mùng 1 Tết.

4. Tầm quan trọng của cúng giao thừa việc tiễn đưa năm cũ

Ngoài mang tính biểu tượng, việc tiễn đưa năm cũ và đón chào năm mới còn được xem là một phần không thể thiếu, trong tín ngưỡng của người Việt.

Điều này sẽ giúp gia đình cảm nhận rõ sự chuyển mình của thời gian. Tạo không gian thiêng liêng để cùng nhau cầu nguyện. Và hy vọng những điều tốt đẹp sẽ đến trong năm mới.

Trong ngày đầu năm mới, xông đất là phong tục quan trọng. Và có ảnh hưởng đến vận mệnh của gia đình trong suốt cả năm.

Người được chọn xông đất thường có tuổi, tài lộc và sức khỏe tốt. Vào thời khắc giao thừa, họ sẽ đến chúc Tết gia đình, mang theo những điều may mắn, tài lộc.

Cần lưu ý chọn người xông đất phù hợp. Nhằm đảm bảo mang đến gia chủ nhiều điều tốt đẹp trong năm mới.

5. Mâm cúng giao thừa gồm có những gì?

Sẽ có một vài điểm khác biệt, ở mâm cúng giao thừa ngoài trời và mâm cúng trong nhà. Để có sự chuẩn bị chu đáo nhất, sau đây là những lưu ý gia chủ nên lưu lại thông tin:

5.1. Mâm cúng giao thừa ngoài trời

Một mâm cỗ cúng giao thừa ngoài trời thường sẽ bao gồm những lễ vật sau:

• Gà trống luộc nguyên con: Tuyển chọn gà kỹ càng để cúng nguyên con. Và đặt trên đĩa trang trọng với tư thế đầu ngẩng cao, bụng tựa lên xôi gấc hoặc lá chanh.

• Xôi gấc: Màu đỏ rực rỡ của xôi gấc vừa mang ý nghĩa may mắn, phát đạt. Vừa là tượng trưng cho sự đủ đầy, ấm no.

• Bánh chưng/bánh tét: Trong dịp Tết cổ truyền, bánh chưng/bánh tét là món ăn truyền thống không thể thiếu.
• Hoa tươi: Gia chủ nên lựa chọn loại hoa cúc vàng hoặc hoa lay ơn để cúng giao thừa.
• Trầu cau:  Cặp trầu cau không thể thiếu trong mâm cúng. Là biểu trưng cho sự trọn vẹn, gắn kết.
• Rượu và nước: Bày tỏ tấm lòng thành kính, nhằm mời gọi các vị thần linh về chứng giám và ban phúc.

• Hương, đèn nến: Đem lại không khí thanh tịnh, trang nghiêm trong đêm giao thừa.
• Trái cây ngũ quả: Trên mâm ngũ quả cúng giao thừa thường sẽ gồm có 5 loại quả, đại diện cho ngũ hành. Chẳng hạn, người miền Bắc thường chọn chuối, bưởi, quýt, đào, táo. Còn người miền Nam thường chọn mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung.
• Vàng mã: Nên chuẩn bị vàng mã chu đáo, đầy đủ khi cúng giao thừa. Thay cho lời cảm ơn gửi đến các vị thần linh đã phù hộ độ trì.

5.2. Mâm cúng giao thừa trong nhà

Đồng thời với mâm cúng giao thừa ngoài trời, gia chủ cũng nên chuẩn bị mâm cúng dâng lên bàn thờ gia tiên trang trọng. 

Đây vừa  là nghi thức để mời ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng gia đình. Vừa bày tỏ lòng biết ơn của con cháu. Và mong cầu phù hộ độ trì trong năm mới.

Mâm cúng giao thừa trong nhà gồm có:

• Món mặn: Cúng giao thừa không thể thiếu gà luộc. Cùng các món ăn đặc trưng của địa phương như canh măng móng giò, canh khổ qua nhồi thịt, dưa hành, thịt kho hột vịt, giò lụa, nem rán,… 
• Hoa tươi: Lựa chọn hoa cúc vàng, hoa đào, hoa mai, tùy từng vùng miền.

• Bánh chưng hoặc bánh tét: Là biểu tượng của Tết cổ truyền.
• Mâm ngũ quả: Tượng trưng cho sự thịnh vượng, sung túc.
• Trầu cau, rượu, trà: Không chỉ thể hiện lòng hiếu kính, trầu cau còn được xem là biểu tượng của sự gắn kết, tình nghĩa. Trong dịp Tết, rượu hay trà là những thức uống truyền thống không thể thiếu.
• Xôi gấc, chè: Xôi gấc và chè mang lại sự thanh mát, dễ chịu.
• Đèn nến và nhang: Ánh sáng của đèn nến và khói hương cúng giao thừa, giúp tạo sự ấm cúng, trang nghiêm.

Từ xưa đến nay, mâm cúng giao thừa là một nghi thức không thể thiếu để thể hiện lòng thành kính với thần linh, tổ tiên. Do đó, không cần quá gò bó lễ vật theo những quy định cứng nhắc. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện của mỗi gia đình, cũng nên được chuẩn bị một cách tươm tất. 

6. Bài văn khấn và thủ tục cúng giao thừa

Bài văn khấn giao thừa gồm có lời cầu nguyện cho tổ tiên. Và cầu mong cho gia đình có một năm mới an khang, thịnh vượng.

Cần chuẩn bị một bài văn khấn trang trọng. Để gia chủ thể hiện tấm lòng thành kính và mong ước của mình.

Thủ tục cúng giao thừa gồm những bước như sau:

• Lập bàn cúng: Đặt bàn cúng giao thừa ở nơi sạch sẽ, trang trọng.
• Bày biện lễ vật: Sắp xếp mâm cúng thật đẹp mắt, gọn gàng 
• Thắp hương: Thắp hương và khấn vái trước bàn cúng, thể hiện lòng thành kính.
• Cầu nguyện: Đọc bài văn khấn và cầu nguyện thần linh phù hộ, độ trì cho tổ tiên và gia đình.

7. Những lưu ý cần nắm khi cúng giao thừa

Khi tiến hành lễ cúng Giao thừa, sau đây là những điều cần lưu ý. Để không phạm lễ nghi, và mang lại cho gia đình nhiều may mắn, cát lành.

• Cúng giao thừa đúng giờ: Thực hiện toàn bộ nghi thức trong khoảng thời gian từ 11h đêm – 1h sáng. Khi đã hoàn tất lễ cúng giao thừa ngoài trời, sẽ tiếp tục tiến hành nghi thức cúng giao thừa trong nhà để tạ ơn tổ tiên. 

• Người thực hiện lễ cúng giao thừa: Người chủ trì lễ cúng thường sẽ là trụ cột gia đình. Trước khi thực hiện lễ cúng Giao thừa, gia chủ nên tắm gội sạch sẽ, ăn mặc gọn gàng, lịch sự. Các thành viên khác cần giữ thái độ thành kính.
• Không gian thờ cúng trang nghiêm: Cần lau dọn bàn thờ và không gian thờ cúng sạch sẽ trước khi đặt mâm cúng. Mỗi lễ vật đều mang ý nghĩa riêng, nên đặt tại vị trí phù hợp và trang trọng trên bàn thờ. 
• Thực hiện lễ cúng ngoài trước nhằm đón quan Hành Khiển mới, tiễn quan Hành Khiển cũ. Sau đó mới thực hiện lễ cúng trong nhà.

• Nên chuẩn bị đầy đủ 2 mâm cỗ cúng giao thừa trong nhà và ngoài trời. Để một bàn nhỏ phía bên dưới bàn thờ chính. Còn trên bàn thờ chính sẽ để tiền vàng, xôi chè, hoa và bánh chưng.
• Tránh cắm cành vàng lá ngọc trên bàn thờ, bởi sẽ đem lại nhiều âm khí không tốt.
• Vào lễ cúng giao thừa, không nên đốt tiền vàng vì sẽ thu hút nhiều vong âm.

Trên đây là chia sẻ những thông tin chi tiết về phong tục, mâm cúng và bài văn khấn cúng giao thừa Bính Ngọ 2026. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho lễ cúng vừa mang lại một buổi lễ trang trọng. Vừa đem đến gia đình nhiều điều tốt đẹp trong năm mới. Hy vọng bài viết của Kênh Đồ gỗ Việt sẽ hữu ích với bạn!

*Thông tin mang tính chất tham khảo.